Formy współpracy przedszkola z rodzicami

• Magdalena Czubek

Współpraca przedszkola z rodzicami jest niezwykle ważna. Świadomość tego powinien mieć każdy nauczyciel. Trzeba natomiast zachęcić do niej rodziców, pokazać jej możliwości i efekty, uświadomić, iż jest to drugie obok domu rodzinnego naturalne środowisko rozwojowe i wszelkie podejmowane tu działania mają na celu wszechstronny rozwój dziecka. Właściwa, pełna współpraca z rodzicami powinna prowadzić do zintegrowania działań wychowawczych domu rodzinnego i placówki przedszkolnej.

Warunkiem dobrej współpracy jest ustalenie wspólnych reguł kontaktu. Ustalenie tych reguł wymaga odpowiedzi na pytanie, jak rozumiemy dobro dziecka i jakie w związku z tym spoczywają na nas zadania. Kontakt nauczycieli z rodzicami umożliwia wspólne formułowanie celów przedszkola i określanie zadań do wykonania. Wspólne ustalenie celów służy ujednolicaniu oczekiwań. Rodzice coraz częściej żądają swobodnego dostępu do przedszkola, które w ich opinii proponuje ciekawą i szeroką ofertę edukacyjną, jak również rozbudowaną opiekę nad dzieckiem. Jasne i głośne wyrażenie oczekiwań pomaga rodzicom zrozumieć, z czym borykają się wychowawcy, a wychowawcom zrozumieć i docenić troskę rodziców.

Podczas budowania dobrego kontaktu z rodzicami konieczne jest wykonanie kilku podstawowych kroków:

  • diagnozy wzajemnych relacji,
  • analizy wzajemnych trudności,
  • uzgodnienie oczekiwań,
  • ustalenie jasnych reguł współpracy
  • opracowanie porozumienia nad pokonywaniem trudności.

Przedszkole stanowi małą społeczność, dlatego należy zadbać o poznanie się członków tej społeczności. Podstawą dobrych relacji są codzienne kontakty między nauczycielami i rodzicami oraz kontakty między samymi rodzicami.

We współpracy z rodzicami powinny przeważać kontakty:

  • Bezpośrednie, bo integrują, budują zaufanie, minimalizują dystans utrudniający kontakt i wymianę informacji.
  • Powinny odbywać się na terenie placówki, co czyni przedszkole główną płaszczyzną współpracy.
  • Powinny także odbywać się w sposób dobrowolny, sprzyjający traktowaniu współdziałania jako prawa i przywileju, a nie przykrego obowiązku.
  • Powinny również mieć charakter rozmowy, co spowoduje, że wzrasta wśród rodziców poczucie podmiotowości.

Wyróżnić można wiele form współpracy przedszkola z rodzicami. Jedną z nich jest praca indywidualna. Odbywa się ona zanim dziecko zostanie zapisane do placówki, są to tak zwane „dni otwarte”. Organizuje się je w miesiącach letnich. Podczas takich dni rodzice mają możliwość odwiedzenia pracującej grupy przedszkolnej i włączenie swojego dziecka do działań grupowych. Takie dni otwarte odbywają się w ściśle określone dni tygodnia. Pozwala to rodzicom na obserwowanie kontaktów w relacjach nauczyciel - dziecko, zapoznanie się z bazą lokalową i wyposażeniem sal, analizą stosowanych metod wychowawczych oraz obserwowanie własnego dziecka w kontaktach grupowych. Jest to jedna z form służących adaptacji dziecka w nowym środowisku, jakim jest przedszkole. Rodzice razem z dziećmi przez kilka godzin dziennie bawią się i uczestniczą w zajęciach organizowanych przez nauczyciela, który w przyszłości będzie opiekował się daną grupą. Korzyści, jakie płyną z zajęć adaptacyjnych to: możliwość poznania przedszkolnych pomieszczeń, uczenie się wspólnych zabaw z rówieśnikami, możliwość zaprzyjaźnienia się z panią, która przeważnie już podczas tego okresu przejmie obowiązki rodziców.

Inną formą wyróżniającą kontakt bezpośredni, są rozmowy indywidualne, odbywające się przy okazji przyprowadzania i odbierania dziecka z przedszkola. W atmosferze schodzenia się i rozchodzenia dzieci, nie powinno się prowadzić dłuższych, poważniejszych rozmów. Należy pamiętać, aby w obecności dzieci nie rozmawiać o sprawach drażliwych dotyczących rodziców czy ich samych. Jeżeli czas nie pozwala nauczycielowi na bezpośrednią rozmowę, wówczas można przekazywać informacje w formie korespondencji, w „zeszycie korespondencji pilnej z rodzicami”. W przedszkolu znaleźć może również zastosowanie tak zwana skrzynka pytań. Przeznaczona jest ona dla rodziców, którzy nie mają odwagi na bezpośrednią rozmowę. Z rodzicami należy się umówić, co do sposobu korzystania ze skrzynki (anonimowe pytania, wskazówki dla konkretnego nauczyciela lub uwagi dotyczące ogólnie przedszkola).

Kolejną formą współpracy z rodzicami jest stworzenie „kącika dla rodziców”. Jest to miejsce, w którym rodzice są informowani o działaniach wychowawczych w danej grupie na cały miesiąc. W kąciku dla rodziców powinny znaleźć się następujące informacje: regulamin i misja przedszkola, ciekawe propozycje rozwiązań dotyczących ubioru dzieci, jadłospis oraz wystawy prac dzieci.

W życiu przedszkola wyróżnić można również, zajęcia otwarte. Stanowią one sposób indywidualnego zbliżania rodziców do problemu wychowania w przedszkolu. Odbywają się one w określone dni i godziny, na ogół raz na dwa miesiące. Zajęcia takie są bardzo ważne, gdyż rodzice mogą również wziąć w nich udział. Nauczyciel powinien dyskretnie sugerować aktywne włączenie się rodziców, nie doprowadzając do sytuacji hospitowania, obserwacji i kontroli, która zaburzałaby, naturalny rytm pracy grupy. Zajęcia otwarte stwarzają rodzicom możliwość obserwowania własnego dziecka podczas nauki, zabawy czy pracy na tle grupy rówieśniczej. Są też informacją o możliwościach i poziomie usług edukacyjnych proponowanych przez nauczycieli.

Zebrania ogólne w przedszkolu służą załatwieniu spraw dotyczących wszystkich rodziców i z reguły zwołuje się je na początku roku szkolnego. Wtedy to dyrektor przedszkola dokonuje prezentacji wszystkich członków rady pedagogicznej, informuje zebranych o planach wychowawczych i organizacyjnych placówki, o przewidywanych imprezach oraz przedstawia wszelkie problemy, których rozwiązanie wymaga współdziałania rodziców. Rodzice powinni to pierwsze zebranie opuścić zorientowani w oczekiwaniach przedszkola zmierzających do wspólnego zaspokajania najważniejszych potrzeb dziecka. Zebrań ogólnych nie zwołuje się często. Współpracy z rodzicami lepiej służą zebrania kameralne, w niewielkim i znanym gronie. Ogólne zebrania otwierają i zamykają rok szkolny, są zwoływane z okazji większych imprez. Na zebraniach ogólnych wybiera się radę rodziców. Po rozpoczęciu pracy z grupą przedszkolną wybierani są na wspólnym zebraniu przedstawiciele rodziców. Rada rodziców spotyka się nie tylko z nauczycielem, ale organizowane są spotkania z dyrektorem przedszkola, na których omawia się osiągnięcia placówki, sytuację finansową, bieżące potrzeby. Rada rodziców czynnie włącza się w organizowanie uroczystości i zajęć warsztatowych.

Uroczystości pełnią ważną rolę we współpracy z rodzicami. Przy organizowaniu uroczystości w przedszkolu, w której udział biorą rodzice, niezwykle istotne jest, aby wszystkie dzieci z grupy brały w niej udział, a także by jej organizacja nie zmęczyła przedszkolaków. Wartość uroczystości polega między innymi na tym, że umożliwiają one wykorzystanie różnych form ekspresji dziecięcej oraz spełniają rolę w wychowaniu estetycznym, w kształtowaniu kultury współżycia z rówieśnikami i dorosłymi.

Ważną formą współpracy przedszkola z rodzicami są zajęcia warsztatowe. Takie zajęcia obfitują w różnorakie aktywności powiązane z ruchem, muzyką, śpiewem, tańcem i rysunkiem. W formach organizacyjnych przeplata się praca w parach, zespołach, w grupie z działaniami indywidualnymi. Takie spotkania służą wzmacnianiu pozytywnych relacji w grupie. Dochodzi do spontanicznych interakcji, wymiany doświadczeń między rodzicami. Służą samopoznaniu rodziców i dzieci, rozwojowi poprawnej komunikacji w relacjach rodzice – dziecko, budowaniu pozytywnej samooceny dzieci i rodziców, poznaniu reguł rządzących kolejnymi etapami rozwoju, wzbudzeniu szacunku dla potrzeb i uczuć dziecka, akceptacji dla trudności i ograniczeń dziecka.

Wyróżnić można również spotkania ze specjalistami. To cenna forma współpracy przedszkola z rodzicami. Jest to idealny moment służący poszerzaniu wiedzy własnej rodziców w tematyce wychowania dziecka. Spotkania takie wzbogacają rodziców, jak również pozwalają na skonfrontowanie doświadczeń własnych z fachową wiedzą specjalistów. Przed przystąpieniem dziecka do przedszkola, warto zorganizować warsztaty, podczas których nauczyciel we współpracy z psychologiem może spróbować oswoić lęki rodziców, związane z oddaniem dziecka do przedszkola.

Rodzice mogą udzielać się w życiu przedszkola, również poprzez pełnienie dyżurów. Wynikają one z potrzeb przedszkola, głównie podczas wycieczek, zajęć, uroczystości przedszkolnych. Mają one przeważnie charakter okazjonalny i dobrowolny. Spotkanie wychowawcy z rodzicami dziecka może odbyć się także na innym gruncie. Takie spotkanie przeprowadzić można w domu rodzinnym. Odwiedzając dziecko w domu nauczyciel powinien dokładnie ustalić datę spotkania oraz godzinę. Ta forma jest cennym źródłem wiedzy o dziecku, sytuacji materialnej, stosunkach panujących w rodzinie, pozwala też nauczycielowi na zbliżenie się do rodziny i zainteresowanie się jej problemami.

Oprócz wyżej wymienionych form współpracy przedszkola z rodzicami, mogą występować także inne. Jest to podyktowane stale wzrastającymi oczekiwaniami rodziców wobec przedszkola, a jednocześnie podniesieniem atrakcyjności oferty wychowania przedszkolnego oraz kreatywnością personelu placówek. Przykładem mogą być: redagowanie i wydawanie grupowej gazetki, wizyty rodziców opowiadających o swojej pracy, wycieczki do zakładów pracy rodziców, inscenizacje, wspólne festyny rodzinne, pomoc w organizacji zakupów lub sponsoring. W zacieśnianiu kontaktów w relacjach rodzice – dziecko – nauczyciel pomagają piesze rajdy, które to uczą wszystkich współdziałania, przyjemnego i efektywnego spędzania czasu oraz ochrony środowiska naturalnego.

Podstawą dobrej współpracy przedszkola z rodzicami jest dostrzeżenie w nich przyjaciół i współpartnerów w wychowaniu dziecka. Rodzina i przedszkole to dwa środowiska, które w szczególny sposób działają na dziecko. Skuteczność tego oddziaływania uwarunkowana jest wzajemnym i ścisłym współdziałaniem. Rodzice mogą być aktywnym ogniwem w pracy placówki. Dzięki współpracy z nauczycielami rodzice otrzymują więcej informacji o dziecku, lepiej je poznają oraz czują się bezpieczniej wiedząc, że w każdym momencie spotkają się ze zrozumieniem nauczyciela. Budowanie dobrych relacji uwzględniających potrzeby obu stron nie jest procesem łatwym ani szybkim. Jednak przez wypracowanie bliskich i stałych form kontaktu korzyści mogą czerpać obydwie strony.